Wacaal
Habeennimadii 3-dii Sebtembar, qaraxyo ayaa ka dhacay guriga uu magaalada Doolow ka deggan yahay Mahad Cabdiraxmaan Aadan, oo loo yaqaan Shub, taliyihii hore ee Ciidanka Asluubta Soomaaliya. Ilaa hadda waxa la isku khilaafsan yahay waxa dhab ahaan dhacay iyo cidda ka dambaysay. Warbaahinta maxalliga ahi waxay sheegtay in dad guriga ku sugnaa ay waxyeello soo gaadhay, hase yeeshee wararku way ku kala duwan yihiin inta uu le’eg yahay khasaaruhu, mana jirto tiro dhimasho oo rasmi ah oo la xaqiijiyay. Sidoo kale, si madax-bannaan looma xaqiijin sababta qaraxyada iyo khasaaraha ka…
Taliyaha Ciidanka Ilaalada Xeebaha Somaliland, Admiral Axmed Hurre Haariye, ayaa sheegay in Somaliland ay ka go’an tahay inay door muuqda ka qaadato sugidda amniga Marinka Baab al-Mandab, iyada oo arrintaas kala shaqaynaysa saaxiibbada gobolka iyo kuwa caalamka. Hadalka taliyaha ayaa ku soo beegmaya xilli ay sii kordhayaan khataraha amni ee saameeyey isu-socodka maraakiibta Badda Cas. Haariye waxa uu sheegay in Somaliland ay sii xoojinayso awooddeeda dhinaca badda iyo wada-shaqaynta ay la leedahay dhinacyada ku hawlan amniga gobolka. Waxa uu adkeeyey muhiimadda ay leedahay u hoggaansanaanta…
Faahfaahin cusub ayaa ka soo baxday is-afgaradka Maraykanka iyo Iiraan, kaas oo la sheegay in uu dhigayo joojinta colaadda iyo bilowga hannaan lagu gaadhayo heshiis kama-dambays ah. Bloomberg ayaa sheegtay in ay heshay qodobbo ka mid ah heshiiska dhex maray labada dhinac, sida ay soo gudbisayna waxa ay u dhigan yihiin sidan: • Iiraan, Maraykanka iyo xulafadoodu waxa ay ku dhawaaqayaan in ay si degdeg ah oo rasmi ah u soo afjareen dagaalkii ka socday furimaha oo dhan. • Iiraan, Maraykanka iyo xulafadoodu waxa ay ballanqaadayaan in aanay qaadi doonin wax tallaabo colaadeed ah, kana…
Madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi (Cirro), oo booqasho rasmi ah ku jooga dalka Israa’iil, ayaa kulamo heer sare ah la yeeshay madaxda dalkaas oo uu ka mid yahay Raysal Wasaaraha Israa’iil, Benjamin Netanyahu. Kulankan ayaa lagu xaqiijiyay mar kale, xidhiidhka labada dal iyo in ay hore ugu sii soconayaan wada shaqeyntii u bilaabantay wixii ka dambeeyey 26kii Diseembar, 2025 oo ay dawladda Israa’iil si rasmi ah u aqoonsatay Jamhuuriyadda Somaliland. Labada hoggaamiye ayaa si rasmi ah u kala saxeexday heshiisyo lagu tilmaamay in ay yihiin kuwo istaraatiiji ah oo ku…
Madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi (Cirro) ayaa booqasho taariikhi ah ku tagaya Israa'iil, waana booqashadii u horreysay ee heer Madaxeed oo ay labada dhinac is dhaafsadeen, tan iyo markii ay is aqoonsadeen, dhammaadkii sannadkii hore. Marka laga tago in booqashadani ay leedahay mudnaan marxaladeed, haddana muhiimadda ugu weyn ee booqashada ayaa la filayaa in ay dhacdo fiidnimada Isniinta, sida ay tabisay The Jerusalem Post, marka si rasmi ah loo furo safaaradda Somaliland, taas oo calaamad u ah samaynta xidhiidh diblomaasiyadeed oo buuxa oo u dhexeeya labada…
Faaqidaad
Marka laga hadlayo dagaallada iyo colaadaha hubaysan, dareenka indhaha iyo warbaahinta waxa markiiba qabsada dhacdooyinka xanuunka badan ee ka muuqda furimaha hore: rasaasta dhacaysa, dhiigga qubanaya, dhismayaasha burburaya, iyo barakaca degdegga ah ee dadku kaga cararayaan goobaha colaadda. Si kastaba ha ahaatee, fahamkani waxa uu qariyaa waji aad uga madow uguna waxyeello badan nuxurka dhabta ah ee dagaalka. Colaaddu kuma eka oo keliya xisaabinta inta qof ee ay xabbaddu ku dhacday ama inta guri ee ay madaafiicdu dumisay. Waxay si aamusnaan iyo baaxad leh u gumaaddaa tiirarka ugu muhiimsan…
Sannadkii 1992, aqoonyahanka Mareykanka ah ee asal ahaan kasoo jeeda Jaban, Francis Fukuyama, wuxuu daabacay buuggiisa “The End of History and the Last Man”, Fukuyama oo xilligaas Afartan sano jirsaday, ma uusan filaneyn inuu buuggiisu abuurayo sawaxan weyn oo dabadheeraanaya, oo uu noqonayo mid doodiisu jiridoonto tobbonleydii sano ee soo socotay sabab la xiriirta aragtida uu kusoo bandhigay buuggiisa, taasoo udub-dhexaad u ahaeyd aragtida inuu bini’aadanku uu gaaray dhammaadka horumarka, isla markaasna aysan jirin-ba wax cusub oo la hiigsanayo kadib markii lagaaray figta sarre ee horumurka…
Sida ku xusan, buugga (Taariikhda Farsoomaalida (1880 -1972) ‘’Hore waxbarashadu waxay ku salaysnayd diinta Islaamka oo malcaamadaha ayaa ahaa goobaha waxbarasho.Waxa kale oo jiray dugsiyo lagu baran jiray afcarabiga, Waxa hubaal ah in dadka reer Somaliland ay diideen in laga bilaabo dalkooda waxbarasho uu maamulkii Ingiriisku hoggaanka u hayo. Dagaalladii Maxamed Cabdille Xasan ee bilawgii maamulka Ingiriiska la kowsaday iyo odayaashii markii danbe ka diidey iskudaygii furitaannadii dugsiyadii mishanka (diinta masiixiga) ku salaysnaa ayaa sababay in Ingiriisku dib uga joogsado inuu manhaj…
Isbeddelka Amniga Gobolka Indiyaanka Horraantii 2000 illaa 2012-dii oo ahaa xilliyadii budhcad badeedda Soomaaliya ay cirka maraysay, waxa sameysmay ciidamo iyo xoogag iska caabbineed oo ay dawladaha maslaxdaha ka leh gobolka iyo kuwa gobolka dhacaba ay iska kaashadeen in lagu dhiiirritiro kor u kaca iyo xoogeysiga kooxaha hubaysan ee bartilaameedsanaya maraakiibta. Waxaana muuqatay in hawlgalladaasi ay waxtar ballaadhan oo togan ka geysteen yareynta iyo caabbinta weerarrada iyo guud ahaan awoodda hawlgal ee kooxahaas. Intii u dhexeysay 2012 illaa 2019, waxa ay budhcad badeedu ku guuleysatay…
24-kii Juun ee 2026, duhur ka dib, waxa madaarka Nayroobi ee Joomo Kenyaata soo gaadhay Ku-xigeenka Labaad ee Raysalwasaaraha Soomaaliya, Jibriil Cabdirashiid Xaaji, isagoo la socday diyaarad Muqdisho kasoo kacday. Madaarka waxa ku joojiyey ciidamada socdaalka ee Kiiniya. Sida xogo dhawr ahi tilmaamayaan, baasabboorkiisa Kiiniyaatiga ah waxa uu ku helay qaab isdabamarin ah. Masuulkan waxa lagu celiyey Muqdisho. Dhacdadani ma aha mid jaadgoonni ah. 26-kii Julaay, Wasiiru-dawlaha Madaxtooyada Soomaaliya, Abshir Bukhaari, horena u aha Kuxigeenka Koowaad ee Sanadka Soomaaliya, waxa loo diiday…
Aragti
Weydiimaha ay ka mid ka yihiin, “qaran iyo qabiil ma is qaadan karaan?”, “dawladnimada casriga ahi ma la jaanqaadi kartaa dhaqanka Soomaalida ee ku dhisan qabiilka iyo tollaysiga?”, iyo kuwa la mid ka ahi waa weydiimo in badan soo taagnaa, malahayga tan iyo intii uu gumeystuhu keenay dawladda casriga ah, iyo gaar ahaan markii ay Soomaalidu gobannimada heshay. Indheergarad badan ayaa arrintan wax ka yidhi, badankooduna waxa ay tix iyo tiraabba ku sheegeen in aanay labadani is qaadan karin. Indheergaradkaa dooddan wax ku darsaday waxa aynu ka xusi karnaa Rashiid Sheekh Cabdillaahi “Gadhweyne”…
“Diimuhu uma aysan imaan in ay Alle u adeegaan, ee waxay u yimaadeen in ay aadamiga u adeegaan.”— Cabdisaciid Cabdi Ismaciil…
Sicir-bararku ma aha oo keliya tusmo xisaabeed oo lagu gooyo go'aammada dhaqaale ee dawladaha ama isbeddel ku yimaada tirooyinka tusmada sicirka macmiilka; waa "canshuur qarsoon" oo si aamusnaan iyo dhuumasho ah u xaalufisa hantida dhabta ah ee shakhsiyaadka, gaar ahaan dabaqadaha dakhligoodu xaddidan yahay ama go'an yahay. Waxaa intaas dheer, ifafaale dhaqaale oo kasta oo saameeya awoodda iibka ee lacagta wuxuu si qoto dheer dib ugu qaabeeyaa qaybinta hantida iyo dakhliga ee lakabyada bulshada dhexdeeda, isagoo abuuraya guulaystayaal iyo guuldarraystayaal aan loo marin xeerar…
“Diinta aan danayn mawduuca xorayntu ma aha diin.” James H. Cone (1938-2018)…
Saxafiga jebiya anshaxa mihnadda waxa loo gudbin karaa hay’ad xirfadeed oo madax-bannaan. Haddii ay jirto waxyeello madani ah oo dhab ahi, maxkamaddu waxay go’aamin kartaa magdhow. Laakiin nidaam sax ahi kama bilaabmo askari iyo qol xabsi. Waxa kale oo khatar ah in dawladda loo daayo inay iyadu go’aamiso cidda ah “saxafi wanaagsan” iyo cidda ay u aqoonsanayso “saxafi xun”. Haddii se xirfadda lagu cabbiro inta ay masuuliyiintu ugu qanacsan yihiin tebinta warbaahinta, saxafiyiinta “ugu wanaagsan” indhaha awooddu waxay noqonayaan kuwa ugu aamusan. Taasina mihnad ma dhisto; mihnadda waxa…
Dhaqan
“Inta badan runtu waa ka duwan tahay waxa caadi ahaan ay dadka badankoodu aamminsan yihiin.” Jean de la Bruyere (1645-1695)…
Aadamuhu waa noole bulsheed oo aan kala maarmin. Bini’aadamku ma aha jire/noole ka go’an dunida uu ku dhex nool yahay. Waxa uu ku dhex samaysmaa qoys, waxa uu ku barbaaraa dhaqan, waxa uu bartaa af, waxa uu la kulmaa oo la falgalaa diin, caadooyin, xeerar iyo aragtiyo bulsheed oo kala jaad ah. Dhammaan arrimahaasina waxa ay si toos iyo si dedbanba uga qayb qaataan korriinkiisa iyo samaysanka hab-dhaqankiisa bulsheed. Sidaas darteed, qofku mar walba waxa uu la nool yahay xidhiidh ka dhexeeya naftiisa iyo dadka kale ama bulshada. Xidhiidhkaas ma aha dhibaato, balse waxa uu dhibaato noqon karaa…
Halyeygii reer Maraykan ee ka soo jeeday shucuubta Madowga ah ee Malcolm X (El-Haaji Malik El-Shabazz), bilowgii waxbarashadiisa iyo hirdankiisii nololeed isku mar ayuunbay isla kawsadeen. Inta badan noloshiisa wuxuu ku majeeran jiray sannadihii uu hoyga u ahaa xabsigii dhaqan-celinta ee ku yiillay Norfolk, Massachusetts, xabsigaas oo ka qayb qaatay isbeddelkii nololeed ee uu ku noqday Malcolm-kii hadallada cadcaddaa ee gilgilay gobollada bariga sare ee Maraykanka. Halkan ayaynu isku dul taagaynaa habkii tacliineed ee uu Malcolm X maray sannadahaas. Ka dib dhimashadii aabbihii, Malcolm waxaa…
Habeen hore, markii labaad, baan waxaan daawaday filinka magaciisu yahay ‘Buugga Iilaay/ The Book of Eli’ ama ‘Buugga Alle’. Filinkaan oo uu qoray Gary Whitta, ayna soo saareen walaalaha Hughes (Albert iyo Allen), ayna jilaaga koowaad ka yihiin Denzel Washington iyo Gary Oldman, soona baxay sannadkii 2010, waxa uu ka mid yahay nooca filimaanta loo yaqaan Distoobiyada (=Dystopia) ee ku salaysan mala’awaalidda adduunyo kharriban, oo wax waliba ay silloonyihiin (=adduunyo colaado, cudurro, argagixiso, isbeddel cimilo, iyo ummuuro kale ay fasahaadiyeen). Filinku waxa uu ka hadlayaa adduunyo…
Buuggan lagu magacaabo “The Absent Father Effect on Daughters”, waxa qortay Susan Schwartz oo ah caalim nafsadeed oo ku xeeldheer wax ka qoridda kasmanafeedda. Buugga waxay kaga hadlaysaa mawduuc xiise badan oo ku tacalluqa sida maqnaashaha aabbuhu u saameeyo dareenka, nafsadda iyo hab-fekerka gabadhiisa. Waxay soo bandhigaysaa waayo-aragnimada gabdho ay dayaceen aabbayaashood, iyada oo ku kabaysa addillo kasmanafeed oo mas’aladan wax badan ka tilmaamaya. Marwo Susan, waxay kolka horaba xusaysaa in aabbuhu kaalin weyn ka ciyaaro korriinka nafsadeed iyo maskaxeed ee gabadha. Waxay u…
Gabagabada sannadku marwalba waxa ay igu riixdaa in aan hakado, oo aan yara istaago, fekero oo dib u milicsi sameeyo. Dhammanshaha sannadkan waxaan u arkay in ay tahay fursad aan wax kaga qori karo ku mammanaanta waxqabadka iyo dhaqanka odhanaya "faramadhnaan ha fadhiisan". Dhammaanteen waynu soo marnay dareenka denbi ee inna saaqa marka ay maalintu idlaato innaga oo aan wax kale qaban, aan ka ahayn dhegaysiga muusikada, dul wadhnaanta sariirta, ama ku dheygagga saqafka. Maalin dhammaystiran ayaa ku idlaanaysaa qabashada hal hawl: waxqabad la'aan. Iyada oo wakhtiyadaa firaaqadu dhandhan…
Buugga “The Prince” (Wabar) oo uu qoray faylasuuf iyo aragtiyahan Talyaani ah oo lagu magacaabo Niccolò Machiavelli, Waxana Soomaaliyeeyey Jacfar Suldaan Yuusuf. Dhiganahan waa mid ka mid ah qoraalladda ugu caansan uguna saamaynta badan taariikhda aadamaha gaar ahaan dhanka siyaasadda. Waxa uu ka hadlayaa arrimo si toos ah ugu xidhan dabeecadda awoodda, maamulka dawladda, hoggaaminta, dagaalka, istaraatajiyadda, siyaasadda, daacadnimada, khiyaanada, xidhiidhka ka dhexeeya hoggaamiyaha iyo shacabka iyo weliba xaaladaha kala duwan ee keeni kara in hoggaamiye awood ku helo ama ku…
Doodda ku saabsan iswaafajinta qaayasoorrada iyo mabaadi'da siyaasadeed ee Islaamiga ah iyo dimuqraadiyadda casriga ah, ayaa in muddo ah ahayd gundhigga falanqayn xooggan oo la xidhiidha dhinacyada aqoonta, diinta, iyo bulshadaba ah. Dooddaas qayb ka mid ah ayaan ugu tegaynaa baalasha buugga Muhashada Xorriyadda: Gorfaynta Mawqifka Salafiyadda ee Dimuqraadiyadda oo dhammaadkii 2025 uu Af-Soomaali u turjumay Cabdilaahi Rawje. Buugga asalkiisa waxaa qalinka u qaatay fekeryahanka iyo falanqeeyaha siyaasadeed ee Reer Sucuudi Nawaaf Al-Qudaymi. Buuggani wuxuu ka dhigan yahay, sidii buundo aqooneed…
Galal
Aqoonsiga Somaliland
Qoraallo furfuraya qaddiyadda aqoonsiga Somaliland; taariikhdeeda, dooddeeda sharci, miisaankeeda diblumaasiyadeed, iyo isbeddellada gobolka iyo caalamka ee ku xeeran.
Faylkan
Arrimaha Soomaalida
Akhriso qoraallo cuddoon oo furfuraya dhacdooyinka mudnaanta leh ee markaas ka taagan dhulka Soomaalida.
Faylkan
Falastiin iyo Afrika
Halganka xornimadu waa waxa u weyn ee Afrika ku xidha qaddiyadda reer Falastiin; akhri qoraallo rogrogaya wejiyada mideeya Afrika iyo Falastiin.
Faylkan
Colaadda Suudaan
Suudaan waxa ay maraysaa colaad tusaale u ah qalalaasaha Qaaradda Afrika; halkan ka akhri qoraallo daahfaydaya waayaha dagaalka iyo dhacdooyinkiisa.
Faylkan
Maltimiidhiya
“Siyaasadda Dibedda ee Somaliland iyo Xidhiidhka Diblumaasiyadeed: Isbarbardhig Taariikheed (1991–2024)” waa muxaadaro uu jeediyey Maxamed Cabdillaahi Ducaale, oo khabiir ku ah maamulka iyo siyaasadda arrimaha dibadda. Muxaadaraddu waxa ay dib u eegaysaa isbeddelladii siyaasadda arrimaha dibedda Somaliland muddadii u dhexaysay 1991 iyo 2024, laga soo bilaabo maamulkii Madaxweyne Cabdiraxmaan Axmed Cali Tuur ilaa Madaxweyne Muuse Biixi Cabdi. Waxa lagu eegayaa sida maamulladii kala dambeeyey u waajaheen diblomaasiyadda iyo xidhiidhada caalamiga ah, iyo duruufihii gudaha iyo kuwa gobolka…
Qayb ka mid ah sawirrada hadal-jeedinta: “Siyaasadda Dibedda ee Somaliland iyo Xidhiidhka Diblumaasiyadeed: Isbarbardhig Abbaareed (1991 - 2024).” Muxaadaradda oo uu jeediyey Maxamed Cabdillaahi Ducaale, oo khabiir ku ah maamulka iyo siyaasadda arrimaha dibadda, waxa lagaga hadlay isbeddelladii siyaasadda arrimaha dibadda Somaliland laga soo bilaabo maamulkii Madaxweyne Cabdiraxmaan Tuur ilaa Madaxweyne Biixi , iyo sida maamulladii kala dambeeyey u waajaheen diblomaasiyadda iyo xidhiidhada caalamiga ah. Waxa aanu u mahadnaqaynaa dhammaan intii ka soo qaybgashay barnaamijka. …
“Amniga Badaha: Khataraha Cusub iyo Jawaabaha Caalamiga ah” waa hadal-jeedin uu jeediyay Mubarik Cabdi Ismaaciil, laguna eegayo arrimaha maanta taagan ee amniga badaha iyo saamaynta ay ku leeyihiin bulshooyinka iyo dawladaha. Muxaadaradu waxa ay dul istaagaysaa dhibaatooyinka ka dhasha khataraha ku xeeran badaha caalamiga ah iyo marin-biyoodyada istiraatiijiga ah, gaar ahaan marin-biyoodka Hurmuz iyo Baab al-Mandab, iyo walaaca amni ee mar kale ku soo cusboonaaday goobahaas. Hadal-jeedintu waxa ay u qaybsan tahay afar qaybood. Qaybta hore waxa lagu eegayaa muhiimadda biyaha iyo baduhu u…
Sawirro ka mid ah muxaadiro uu jeediyay Mubaarig Cabdi Ismaaciil, lagagana hadlay caqabadaha iyo khataraha cusub ee amniga badaha, iyo jawaabaha caalamiga ah ee lagaga falceliyo. …
Geeska Space waxa uu soo agaasimay kulan aqooneed uu marti ku ahaa Barafasoor Cabdi Cali Jaamac. Hadaljeedintan waxa lagu gorfeeyey nuxurka dawladda casriga ah, iyadoo si gaar ah loo eegayo gobonimada, awoodda siyaasadeed iyo nolosha dadweynaha. …
Waraysi
Hordhac Laba sano oo buuxa kaddib markii la daabacay buuggiisii “Knife” (2024), kaas oo uu qoray kaddib markii uu si mucjiso ah uga badbaaday isku daygii dil ee caanka noqday isagoo ku sugan magaalada New York sannadkii 2022, qoraaga Biritish-ka ah ee asal ahaan Hindiya ka soo jeeda, Salmaan Rushdi, ayaa mar kale ku soo noqday saaxadda qoraalka hal-abuurka ah. Dhawaan ayay ururintiisa cusub ee sheekooyinka gaagaaban, “The Eleventh Hour”, ku soo baxday tiro luqadood Yurub ah, oo ay ka mid yihiin Faransiis, Jarmal iyo Holandays. Rushdi ayaa ka soo muuqday warbaahinno Yurub ah oo dhowr ah si uu…
Waxa uu waraysigani qayb ka yahay wada-sheekaysiyo taxane ah oo daarranaa mas’alladda cunfiga oo lala yeeshay aragti-curiyayaal, faylasuufyo, iyo naqdiyeyaal. Waxa lagu waraystay muggan Gayatri Chakravorty Spivak oo bareefasar ka ah aqoonta aadanaha Jaamacadda Kolombiya. Waxa ka mid ah wax-soo-saarkeeda buugga, An Aesthetic Education in the Era of Globalization (2012). Brad Evans: Waxa aad badi wax-soo-saarkaaga kaga hadashay waayaha haysta looma'ooyaanka dunida, gaar ahaan kuwa ku nool Hindiya, Shiinaha, iyo Afrika. Sidee ayaynu falsafadda ugu adeegsan karnaa in ay kaalin ka geysato…
Diktoor Xasan Maki waa mufakir iyo akaadami Suudaani ah, oo dhiga diraasadaha Afrika. Waxa uu ka qaybqaadasho muuqata ku leeyahay gorfaynta arrimaha Suudaan iyo gobolka. Waxa uu heerka borofaysarnimada ee diraasadaha Afrika haystaa laga soo bilaabo labadii kun, waxaanu leeyahay buugag iyo cilmibaadhisyo uu ku lafaguray dhaqdhaqaaqa Islaamiga ah ee Suudaan, xaaladaha muslimiinta Eretariya iyo siyaasadaha dhaqan ee Soomaaliya, waxaana u dheer gorfayntiisa joogtada ah ee uu ku sameeyo awoodaha siyaasadeed ee Suudaan iyo gobolka Geeska Afrika. Fikirka Maki waxa uu ku arooraa akhrisyo sooyaal iyo…
Buugga cusub ee Axis of Empire: A History of Iran–US Relations, oo uu qoray Afshin Matin-Asgari, waxa uu daboolayaa laba qarni oo isdhexgal ah oo dhex maray Maraykanka iyo Iiraan, wuxuuna bixinayaa macne muhiim ah oo lagu fahmi karo ololaha milatari ee hadda uu wado Trump. Matin-Asgari, oo ah borofisar taariikhda Bariga Dhexe ka dhiga Jaamacadda California State University ee Los Angeles, wuxuu si dhow ula socday dhacdooyin badan oo uu buugga kaga warramayo. Wuxuu ku dhashay Iiraan, balse waxbarashadiisa waxa uu ku qaatay Maraykanka, halkaas oo uu ka ahaa xubin firfircoon oo ka tirsan…
Xuseen Sheekh Cali, oo ah Lataliyihii Hore ee Amniga Qaranka Soomaaliya, waxa uu Geeska uga warramay iskaashiga Xuutiyiinta iyo ururka al-Shabaab…