Somaliland oo ku eedeysay ‘gacmo shisheeye’ hurinta xiisadaha Awdal iyo Salal

Dawladda Somaliland ayaa sheegtay inay gacanta ku dhigtay hub ay ku tilmaameen mid ka yimid dalal shisheeye, laguna waday in lagu huriyo colaado beeleed ka dhaca gobollada galbeedka ee Awdal iyo Salal. Eedeyntan ayaa kusoo beegmaysa xilli deegaannadaasi ay weli kasoo kabanayaan xiisado siyaasadeed iyo kuwo dhaqan oo bilihii u dambeeyay si joogto ah uga aloosnaa Boorama, Saylac iyo nawaaxigooda.

Sida ay sheegeen mas’uuliyiinta Somaliland, hubka la qabtay wuxuu qayb ka ahaa qorshe ballaadhan oo lagu carqaladaynayo nabadda, laguna kala fogeynayo bulshada deegaanka. Dowladda Hargeysa ayaa ku doodday in kooxo ka faa’iidaysanaya tabashooyin siyaasadeed iyo khilaafaad beeleed ay isku dayayaan inay xaaladda u rogaan qalalaase amni oo ka baxsan gacan ku haynta madax-dhaqameedka iyo hay’adaha ammaanka.

Illaa hadda, dawladda Somaliland si faahfaahsan ugumay soo bandhigin dadweynaha tirada hubka la sheegay in la qabtay, noociisa, halka laga keenay iyo cidda si toos ah loogu tuhunsan yahay. Arrintaas ayaa ka dhigaysa in eedeyntu ay u baahan tahay baadhitaan madax-bannaan iyo caddaymo la taaban karo, si loo kala saaro digniin amni oo dhab ah iyo hadal siyaasadeed oo lagu maareynayo cadaadiska ka dhashay xiisadda galbeedka.

Gobollada Awdal iyo Salal ayaa muddooyinkii dambe noqday goob xasaasi ah oo ay isku dhex galeen muran dhuleed, dood ku saabsan awood-qaybsiga, iyo khilaafyo ka dhashay munaasabado dhaqan, gaar ahaan arrimaha la xidhiidha Xeer Ciise iyo doorka Saylac. Rabshadihii hore uga dhacay Boorama ayaa sababay dhimasho iyo dhaawac, waxaana xilligaas odayaasha dhaqanku door ka qaateen dejinta xaaladda iyo soo celinta ciidanka booliska ee magaalada.

Falanqeeyayaal siyaasadeed ayaa sheegaya in eedeynta cusub ee ku saabsan “gacmo shisheeye” ay muujinayso laba arrimood: marka hore, welwelka Hargeysa ka qabto in xiisadda gudaha loo adeegsado danaha xoogag ka baxsan deegaanka; marka labaadna, baahida loo qabo in Somaliland si hufan u maamusho tabashooyinka bulshada galbeedka, halkii ay kaliya xoogga saari lahayd dhinaca amniga.

Dadka u dhuun-daloola arrimaha gobolka waxay tilmaamayaan in Awdal iyo Salal ay muhiim u yihiin xasilloonida guud ee Somaliland, maadaama ay ku yaallaan marinno istaraatiiji ah oo ku dhow xuduudaha Djibouti iyo Itoobiya, isla markaana ay leeyihiin miisaan dhaqaale, bulsho iyo siyaasadeed. Sidaas darteed, qalalaase ka dhaca halkaas wuxuu si degdeg ah u yeelan karaa saameyn ka ballaadhan deegaanka uu ka bilowdo.

Madax-dhaqameedka iyo waxgaradka deegaanka ah ayaa hore ugu baaqay in laga fogaado abaabul hubaysan, laguna xalliyo khilaafaadka wadahadal, heshiis bulsho iyo hannaan sharci ah. Dadka deegaanka ayaa sidoo kale ka digaya in hadallo aan caddayn lagu lifaaqin beelo gaar ah, maadaama taasi sii hurin karto kalsooni-darrada.

Xaaladda Awdal iyo Salal waxay hadda u baahan tahay isku-dar amni, siyaasad iyo dib-u-heshiisiin. Haddii dawladda Somaliland doonayso in ay yareyso shakiga, waxaa muhiim ah in ay soo bandhigto natiijo baadhitaan cad, la xisaabtamo cid kasta oo hub sharci-darro ah wadday, isla markaana la furo wadahadal dhab ah oo lagu dhageysanayo cabashooyinka deegaanka. Nabadda galbeedka Somaliland kuma xidhna oo keliya qabashada hub, balse waxay ku xidhnaan doontaa caddaalad, kalsooni iyo hoggaan ka fogaada eedeymo aan la hubin.