Maxay Jarmalku ugu guulaysan waayeen ku biirista Golaha Ammaanka?

Aniga oo ahaa safiirka Jarmalka u fadhiya Qaramada Midoobay, isla markaana dalkayga matalayay markii ugu dambaysay ee uu xubin ka ahaa Golaha Ammaanka sannadihii 2019-kii iyo 2020-kii, waxaan si weyn ula yaabay natiijadii codbixintii dhacday horraantii bisha Juun. Natiijadu waxay noqotay: Boortaqiiska: 134 cod, Awstariya: 131 cod, Jarmalka: 104 cod. Natiijadani waxay ahayd niyad-jab weyn. Sidee bay arrintani ku suuragashay?

Jarmalku wuxuu ka baxay Golaha Ammaanka dabayaaqadii sannadkii 2020-kii isagoo leh rikoodh aad u wanaagsan. Mudadii labada sano ahayd ee uu xubinimada hayay, wuxuu si joogto ah u difaacay ku dhaqanka sharciga, Axdiga Qaramada Midoobay, iyo Baaqa Caalamiga ah ee Xuquuqda Aadanaha. Aniga oo safiir ka ahaa Qaramada Midoobay, waxaan dhaleeceeyay go'aankii keli-taliska ahaa ee maamulka Maraykanku kaga baxay Heshiiska Nukliyeerka ee Iiraan (Qorshaha Wadajirka ah ee Waxqabadka Dhamaystiran – JCPOA), kaas oo Golaha Ammaanku hore u ansixiyay. Sidoo kale, waxaan si adag ula xisaabtamay Ruushka jebintiisa cad ee Axdiga Qaramada Midoobay, kadib markii uu ku duulay oo uu qabsaday qaybo ka mid ah Yukrayn. Waxaan marar badan sidoo kale ka hadlay takoorka ay Shiinuhu ku hayaan dadka laga tirada badan yahay ee Muslimiinta ah, arrin uu Guddoomiyaha Sare ee Qaramada Midoobay ee Xuquuqda Aadanaha ku tilmaamay mid laga yaabo inay gaadho heer xasuuq-wadareed (genocide).

Sannadkii 2020-kii, Shiinaha iyo Ruushka, iyagoo taageeraya kaligii-taliyaha Suuriya Bashaar al-Asad, waxay adeegsadeen xuquuqdooda diidmada qayaxan (veto) si ay u hor istaagaan qaraar bani'aadamnimo oo uu Jarmalku soo gudbiyay, kaas oo ujeeddadiisu ahayd in la furo marinno xuduudeed oo ku filan si gargaar bani'aadamnimo loo gaadhsiiyo shacabka gaajada la ildaran. Waxaan sidoo kale si adag u dhaleeceeyay Israa'iil dhismaha deegaannada sharci-darrada ah iyo burburinta guryaha Falastiiniyiinta.

Dadaalladayadii waxay ku dhammaadeen guul markii la meel mariyay qaraar ku saabsan cunfiga galmada ee ka dhaca xilliyada colaadaha. Waxa kale oo aanu dhisnay koox shaqaale oo hoos timaadda Golaha Ammaanka oo u xilsaaran arrimaha cimilada iyo amniga, kadib markii aanu ku guulaysan weynay in qaraar arrintan ku saabsan la ansixiyo, sababo la xidhiidha diidmadii caddeyd ee maamulka Maraykanku ka qabay isbeddelka cimilada. Isla muddadaas, Jarmalka iyo Faransiisku waxay aasaaseen "Isbahaysiga u Hiillinta Iskaashiga Dhinacyada Badan", kaas oo helay taageero ballaadhan si loo xoojiyo nidaamka caalamiga ah ee ku dhisan xeerarka, iyadoo Axdiga Qaramada Midoobay saldhig looga dhigay. Guud ahaan, Jarmalka waxaa loo arkayay dal si adag oo daacadnimo leh u taageera Qaramada Midoobay.
Jarmalku, shan sano iyo badh ka dib, wuxuu helay 104 cod oo keliya, waana isla tiradii codadka uu helay sannadkii 2018-kii oo ahayd in ka badan 184 cod (193-ka dal ee xubnaha ka ah Qaramada Midoobay). Dhawr maalmood kadib codbixinta ayaan u safray New York, waxaanan weydiiyey safiirradii aan xilligaas wada shaqaynaynay waxa ay u arkaan sababta keentay guuldarradii weynayd ee Jarmalka. Jawaabahoodu aad bay isugu ekaayeen. Mid ka mid ah safiirrada ayaa si kooban u soo koobay xaaladda isagoo yiri: "Dadaal yari, iyo goor aad u habsaansan!"

Dadaalka la bixiyey runtii wuu koobnaa. Shaki kuma jiro in Jarmalku uu sameeyey olole ballaadhan, isla markaana uu lahaa koox diblomaasiyiin xirfad leh oo waayo-arag ah, kuwaas oo badankood hore uga tirsanaa kooxdii u shaqaynaysay muddadii 2019-kii iyo 2020-kii. Hase yeeshee, ololahaasi wuxuu waayey taageero siyaasadeed oo ku filan. Labadii ra'iisul wasaare ee beddelay Angela Merkel Olaf Scholz iyo Friedrich Merz midkoodna ololaha kama dhigin mudnaantiisa koowaad.

Ra'iisul Wasaare Merz, sababo gudaha dalka la xidhiidha awgood, kama qaybgelin shirkii Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ee ka horreeyey doorashada. Halka Austria ay soo dirtay madaxweynaheeda, ra'iisul wasaaraheeda iyo wasiirkeeda arrimaha dibadda oo si weyn u firfircoonaa, Jarmalku wuxuu ku ekaaday in uu matalo wasiirkiisa arrimaha dibadda oo keliya.

Mudane Wadephul shakhsi ahaan dadaal badan ayuu geliyey ololaha. Si kastaba ha ahaatee, u tartamidda kursi si adag loogu loollamayo oo Golaha Ammaanka ka tirsan waxay u baahan tahay dadaal ay dowladda oo dhan si mideysan u hoggaaminayso. Marka 130 madax dowladeed iyo madax xukuumadeed ay ka soo qayb galaan Golaha Guud, adiguna aad ka maqnaato, waxaa habboon inaad isweydiiso fariinta ay taasi u dirayso Qaramada Midoobay ee ku aaddan heerka muhiimadda aad siinayso.

Waxaa intaas dheer, dadaalladu aad bay u daahdeen. Burtuqiiska iyo Austria waxay ku dhawaaqeen musharraxnimohooda sannado badan ka hor inta aanu Jarmalku sidaas samayn. Labada dal waxay si nidaamsan ula xidhiidheen dalalka xubnaha ka ah Qaramada Midoobay ee dunida oo dhan, waxayna qaar badan oo ka mid ah la galeen heshiisyo is-dhaafsi taageero ah. Sidaas darteed, markii Jarmalku ugu dambayn si rasmi ah u galay tartanka sannadkii 2020-kii, albaabbo badan ayaa hore u xidhmay.

Waxaase markaas kadib soo baxday mushkilad ka qoto dheer ololaha laftiisa, taas oo ku saabsanayd nuxurka siyaasadda Jarmalka ee ku wajahan Qaramada Midoobay. Safiirradii aan la hadlay waxay isweydiinayeen: Muxuu dhab ahaantii Jarmalku matalaa? Halkee ayey gaadhsiisantahay muhiimadda ay Qaramada Midoobay u leedahay? Intee in le'eg ayuu uga go'an yahay Axdiga Qaramada Midoobay iyo sharciga caalamiga ah? Maxayse ahayd yoolka uu doonayay inuu ku gaadho xubinnimadiisa Golaha Ammaanka? Su'aalahan, ayay sheegeen, weligood jawaab cad oo qancisa uma helin.

Masiibadu waxay dhab ahaantii billaabmatay hal sano ka hor codbixinta. Dowladda Jarmalku waxay qaadatay go'aan loo arkayay mid xikmad leh, iyadoo soo jeedinta wasiiraddii arrimaha dibadda ee xilligaas, Annalena Baerbock, ay ku magacawday Helga Schmid musharrax u tartanta xilka Guddoomiyaha Golaha Guud ee Qaramada Midoobay. Helga Schmid waxay lahayd sumcad caalami ah, maadaama ay hore u soo noqotay xoghayaha guud ee Hay'adda Hawlaha Dibadda ee Midowga Yurub iyo sidoo kale Ururka Amniga iyo Iskaashiga Yurub. Guusheeda ugu weyn ee diblomaasiyadeedna waxay ahayd Qorshaha Waxqabadka Wadajirka ah ee Dhammaystiran (JCPOA), oo ah heshiiskii nukliyeerka Iiraan, kaas oo ay door weyn ka qaadatay wadaxaajoodkiisa ilaa laga ansixiyey sannadkii 2015-kii.

Kadib markii Golaha Wasiirrada Jarmalku ansixiyeen musharraxnimaheeda, waxay isu soo bandhigtay dalalka xubnaha ka ah Qaramada Midoobay, iyadoo heshay taageero ballaadhan oo caalami ah. Xitaa Ruushka, Shiinaha iyo Maraykankuba way taageereen, waxaana la filayay inay xilka ku qabato is-afgarad, iyada oo aan loo baahnayn wax codbixin ah. Se xaaladdu way is beddeshay markii xisbiga Cagaarani uu galay mucaaradka ka dib doorashadii guud ee bishii Feberwari 2025-kii. Taasi waxay keentay in Baerbock ay u baahato xil cusub. Waxayna damacday inay noqoto Guddoomiyaha Golaha Guud ee Qaramada Midoobay, maadaama xisbigeedu uusan u dooran hoggaamiyaha mucaaradka. Golaha Wasiirrada ayaa markaas ansixiyey musharraxnimaheeda iyagoo aan tixgelin cawaaqibta ka dhalan karta. Sidaas darteed, Helga Schmid—iyadoo ah shaqaale rayid ah—waxay ku khasbanaatay inay ka noqoto musharraxnimaheedii.

Warbaahinta Jarmalku way cambaareeyeen arrintan, balse wax saameyn ah ma yeelan. Ruushkuna aad buu uga cadhooday, wuxuuna bilaabay olole ka dhan ah Baerbock. Taasi waxay sababtay, markii ugu horreysay, inaan Guddoomiyaha Golaha Guud lagu dooran is-afgarad, balse loo baahdo codbixin rasmi ah. Ruushku kuma ekaan mucaaradnimadaas oo keliya. Wuxuu sidoo kale qaadacay guddoomiyihii cusbaa, wuxuuna, sida ay ii sheegeen safiirrada Qaramada Midoobay, bilaabay olole xooggan oo guud ahaan ka dhan ah Jarmalka.

Dabcan, tani waa mala-awaal oo keliya. Haddii Helga Schmid ay ahaan lahayd Guddoomiyaha Golaha Guud, ama haddii dowladda Jarmalku ay u magacaabi lahayd Safiirka Jarmalka ee Qaramada Midoobay, waxay u badan tahay inaanu Ruushku bilaabi lahayn ololahaas adag ee ka dhanka ahaa Jarmalka. Moscow waxay Schmid ku qabtay kalsooni weyn, maadaama ay sannado badan si dhow uga wada shaqeeyeen dadaalladii lagu gaadhay heshiiska nukliyeerka Iiraan. Ololihii Ruushka wuxuu helay jawi ku habboon. Jarmalku wuxuu si xooggan u taageeray Ukraine intii uu socday duullaankii ballaadhnaa ee Ruushku ku qaaday dalkaas, kaas oo loo arkay xadgudub cad oo ka dhan ah Axdiga Qaramada Midoobay.

Dhanka kale, Jarmalku si cad uguma cambaarayn Israa'iil markii ay gashay dambiyo dagaal oo ka dhan ah Falastiiniyiinta, isla markaana ay si sharci-darro ah u qabsatay dhulal ka mid ah Suuriya, Lubnaan iyo Falastiin. Sidoo kale, Jarmalku si cad uma magacaabin wixii dhacay markii Maraykanku afduubtay madaxweynihii Venezuela, iyo markii Maraykanka iyo Israa'iil ay si wadajir ah dagaal ugu qaadeen Iiraan. Dowladda Jarmalku waxay ka aamustay xadgudubyadan culus ee sharciga caalamiga ah.

Sidaas darteed, dalal badan oo dunida ah, ma aha Ruushka oo keliya, waxay Jarmalka ku eedeeyeen inuu adeegsado halbeegyo laba-geesood ah marka uu ka hadlayo Ruushka dhinac, halka uu si ka duwan ula dhaqmo Israa'iil iyo Maraykanka dhinaca kale. Sheegashada Jarmalka ee ahayd inuu Golaha Ammaanka ka dhex difaaci doono Axdiga Qaramada Midoobay waxay u muuqatay mid aan lagu kalsoonaan karin. Sidaas awgeed, Ruushka iyo Shiinuhu waxay si fudud ugu suurtagashay inay ololahooda ka dhanka ah Jarmalka guuleystaan. Sidoo kale, doodda Jarmalku ku andacoonayay inuu kursiga u qalmo maadaama uu ka mid yahay dalalka ugu waaweyn ee dhaqaalaha ku taageera Qaramada Midoobay ma aysan helin wax soo dhoweyn ah. Taas beddelkeeda, sida ay ii sheegeen qaar ka mid ah safiirrada Qaramada Midoobay: "Kursi lacag laguma iibsado."

Waxaan rajaynayaa in dowladda Jarmalku ay casharka saxda ah ka qaadato guuldarradan. Sumcadda Jarmalku weli gebi ahaan ma lumin, taariikhdiisii dheereyd ee taageeridda Qaramada Midoobay iyo difaacidda sharciga caalamigana lama illoobin. Jarmalku weli wuxuu leeyahay saaxiibo badan oo dunida ku baahsan. Waxa keliya ee looga fadhiyo marka xigta waa inuu ololihiisa bilaabo xilli hore, inuu dadaalkiisa oo dhan geliyo ololahaas, isla markaana uu joojiyo adeegsiga halbeegyada laba-geesoodka ah ee siyaasaddiisa arrimaha dibadda.

• Qormadan waxa laga soo turjumay halkan.