Khaaminaa’i ka dib... Dowladdii amniga ee uu dhisay iyo wiilka dhaxlay

Ninkii ugu muhiimsanaa ee ka maqnaa aaska Cali Khaaminaa’i ayaa ahaa isla ninkii ugu muhiimsanaa ee aaskaasi khuseeyey. Qaraabo kale ayaa goobta joogay. Mas'uuliyiintuna waxay ka hadleen daacadnimo iyo "bayco", oo ah dhaarta lagu muujiyo adeecidda hoggaanka. Dadweynihii isugu soo baxay waxaa laga dalbaday inay ku dhawaaqaan baaqyo aargoosi ah. Hase yeeshee, Mujtaba Khaaminaa’i, oo loo arko dhaxalka aabbihii, kama uusan muuqan masraxa munaasabadda keliya ee loo qaabeeyey gudbinta dhaxalka siyaasadeed.

Maqnaanshahaasi wuxuu noqon karay taxaddar, ama dadaal ula kac ah oo lagu ilaalinayo haybadda wadaaddada diinta, ama xitaa qorshe masraxeed oo si xeeladaysan loo diyaariyey. Laakiin dhinaca siyaasadda, wuxuu bannaanka soo dhigay dhibaatadii ay munaasabadda oo dhani isku dayaysay inay qariso. Mujtaba wuxuu u baahan yahay dhaxalka aabbihii, balse awooddiisa ma dhaxli karo sida uu jagada u dhaxli karo. Jagada waxaa lagu wareejin karaa hal casariye gudaheed, hase yeeshee haybadda iyo miisaanka hoggaamineed si fudud looma gudbin karo. Aasku wuxuu isku dayay inuu murugada u beddelo sharciyad siyaasadeed, balse kursigii bannaanaa ee la filayay inuu ku fadhiisto dhaxal-suguhu wuxuu daaha ka qaaday in heshiiskaasi weli aanu dhammaystirnayn.

Tani waa mawduuca dhabta ah ee maqaalkan: isku dayga lagu aasayo hubanti la'aanta iyadoo lala aasayo hoggaamiyihii geeriyooday. Halkaas ayaana laga fahmi karaa waxa ka hadhi doona taariikhda Cali Khaaminaa’i marka baroordiiqdu yaraato. Wuxuu sii nooleeyay kacaankii Aayatullah Khumeyni, dabadeedna wuxuu u beddelay hay'ad amni oo loo qorsheeyay inay shaqayn karto xitaa isaga la'aantiis. Laakiin in ay dhab ahaan awood u leedahay arrintaas, waa su'aashii ay ahayd in aasku ka jawaabo, balse uusan si buuxda uga jawaabi karin.

Aas loo dhigay sida afti

Marka aas rasmi ahi dhaco xilli ay dawladdu wajahdo xaalad xasaasi ah oo wax walba bannaanka yaallaan, mar walba wuxuu xanbaarsan yahay macne ka weyn murugada geerida. Aaskani wuxuu lahaa ujeeddo cad: in la caddeeyo in dawladdu ka badbaadday luminta hoggaamiyaheedii. Hay'adihii dowladdu way shaqaynayaan. Qalabkii amnigu weli waa isku duuban yahay. Dadweynaha weli waa la isugu yeedhi karaa. Wufuuddii shisheeyahana weli way imanayaan si ay tacsi u soo gudbiyaan. Aaska waxaa loo habeeyey sidii afti muuqaal ah oo lagu xaqiijinayo sii jiritaanka nidaamka, nidaamkuna wuxuu dadaal weyn geliyey inuu aftidaas ku guulaysto.

Farriimaha la dirayay waxay ku socdeen dhagaystayaal kala duwan, Tehraanna si fiican ayay u taqaanay cid kasta oo ka mid ah. Dadka reer Iiraan waxaa loo sheegay in jidka la mari doono hore loo sii go'aamiyey: nidaamku wuu sii jirayaa, daacadnimadii lagu qabay hoggaamiyihii geeriyoodayna hadda waxay u gudbaysaa qofka isaga beddelaya. Hoggaanka sare ee dalka, muuqaalku wuxuu u siday digniin ka dhan ah laba-labayn kasta: tani waa xilli edbin iyo isu-duubni ah, mana aha waqti xeelado siyaasadeed lagu ciyaaro.

Washington iyo Qudus waxaa loo diray farriin cabsi-gelin ah: dilka Khaaminaa’i muu ridin nidaamka. Xulafada gobolka waxaa la doonayay in loo xaqiijiyo in shabakadaha ay ku tiirsan yihiin ay sii jiri doonaan. Moscow, Beijing iyo caasimadaha Khaliijkana waxa la xusuusiyey in Iiraan weli tahay dal si buuxda loo maamuli karo, welina haysata awood halis badan oo aan la iska indho tiri karin.

Hase yeeshee, dadaalkaas laftiisa ayaa daaha ka qaaday ciyaarta. Dowlad kalsooni ku qabta habka ay xilka ugu kala wareegayso uma baahna aas qabta shaqadii afti dadweyne. Baaxadda munaasabadduna waxay ahayd seef laba af leh. Waxay muujisay awood dhab ah: waddooyin ayaa la xidhay, dadweyne ayaa la soo abaabulay, ka qaybgalayaasha waa la quudiyey, warbaahinta telefishannadana si buuxda ayaa loo maamulay, iyadoo sawirradii maalinta oo dhan la xukumay. Se isla muuqaalkaasi wuxuu dhinac kale ka muujiyay sandullayn iyo kharash badan: hanti dadweyne ayaa lagu bixiyay masrax weyn oo baroordiiq ah, halka dadka caadiga ah ee reer Iiraan ay wajahayaan sicir-barar heerkiisii ugu sarreeyey gaadhay, burburkii dagaalka, yaraanta adeegyada iyo dhibaatada nolol-maalmeedka ee ka dhalatay dhaqaale aan hadda u shaqaynayn inta badan shacabka.

Dhegayso ereyada ay warbaahinta rasmiga ahi ku celcelinaysay maalmihii xigay: xasillooni, madaxbannaani, awood cabsi-gelin, iyo sii-jiritaan. Dabadeedna u fiirso waxa si tartiib tartiib ah u yaraaday: afkii kacaanka Islaamiga ahaa ee calaamadeeyay tobannaankii sano ee ugu horreeyay Jamhuuriyadda Islaamiga ah. Isbeddelkaas ayaa ah sheekada dhabta ah. Aasku wuxuu sagootinayay Khaaminaa’i, isla mar ahaantaana wuxuu ku tababbaranayay qaabka ay dawladdu damacsan tahay inay ku maamusho dalka isaga la'aantiis, iyadoo si deggan u beddelaysa shuruudihii ay ku dalban jirtay adeecidda shacabka.

Nidaamku wuxuu dib u qorayaa taariikhda aasaasihiisa

Toddobaadyo gudahood markii uu geeriyooday, sheekada rasmiga ah ee laga tebiyo nolosha Cali Khaaminaa’i waxay billowday inay is beddesho. Muddo dheer waxaa loo soo bandhigi jiray inuu ahaa ilaaliyaha kacaankii Khumeyni ee 1979-kii, kana badan yahay qofkii hindisay. Laakiin hadda waxaa loo qaaday heer ka sarreeya: waxaa lagu tilmaamayaa hoggaamiyihii Iiraan ka bogsiiyay waxa loogu yeedho "maskaxdii guuldarrada" ee muddada dheer soo jiitamaysay, iyo ninkii soo afjaray silsilad bahdilaado ah oo ka soo bilaabatay guuldarrooyinkii Iiraan ka soo gaadhay boqortooyadii Ruushka qarnigii 19-aad, sii martay tanaasulkii ay gaadheen xilligii boqortooyadii Qaajaar, kuna dhammaatay gumaysiyadii shisheeye ee qarnigii 20-aad.

Sheekada maanta la dhisayo waxay leedahay in Khaaminaa’i caddeeyay in Iiraan awood u leedahay inay si toos ah u wajahdo weerar kaga yimaadda isbahaysiga militari ee ugu xoogga badan dunida, iyadoo aan burburin. Arrintu ma aha in sheekadani u adkaysan doonto baadhitaan dhab ah iyo in kale, balse waa waxa nidaamku ku doonayo inuu ku gaadho. Wuxuu sharciyaddiisa u wareejinayaa il cusub.

Kacaankii 1979-kii wuxuu noqday hanti siyaasadeed oo qiimaheedu si tartiib tartiib ah u sii dhacayo. Inta badan dadka maanta nool ee Iiraan waxay dhasheen kacaanka ka dib, sanad walbana waxaa sii yaraanaya dadka xusuusta tooska ah u haya Khumeyni. Mar ayay dawladdu jiritaankeeda ku qiil bixin jirtay ballanqaad isbeddel, hase yeeshee markii dambe waxay ku qiil bixisay xaqiiqda ah inay sii noolaatay.

Mar dambe isma barbar dhigto dhaqdhaqaaqyo kale oo kacaan, balse waxay isu barbar dhigtaa waayihii hore ee taariikhda Iiraan, xilliyadii ay quwadaha shisheeye dalka ku qasbi jireen rabitaankooda. Farriintu si deggan ayay isu beddeshay: halkii ay ahaan jirtay "Waxaan dib u qaabayn doonnaa dunida," waxay noqotay "Annaga oo keliya ayaa ka hortagnay in rabitaanka shisheeye lagu qasbo Iiraan." Isweydaarsigan – oo ah in himiladii kacaanka lagu beddelo adkaysi qaran – wuxuu noqon karaa dhaxalka siyaasadeed ee ugu cimriga dheer ee Khaaminaa’i ka tago. Isla markaana waa calaamad cad. Marka kacaanku joojiyo inuu dadka qanciyo, waddaniyaddu waxay noqotaa meel dabiici ah oo la magansado.

Khumeyni wuxuu sameeyay kacaanka... Khaaminaa’ina wuxuu dhisay hay'adda

Aragtida ugu fudud waxay sheegaysaa in Khaaminaa’i uu dhaxlay nidaamkii Khumeyni oo uu kaliya sii shaqaysiiyay. Hase yeeshee, wuxuu sameeyay wax ka saamayn weyn, sababtoo ah doorasho kale ma uusan haysan. Khumeyni wuxuu ku talin jiray awoodda shakhsiyaddiisa iyo maqaamkiisa diimeed, hay'aduhuna waxay ahaayeen fidinta rabitaankiisa. Khaaminaa’i se midkoodna ma uusan lahayn. Markii uu xilka qabtay sannadkii 1989-kii, xitaa ma uusan ahayn "Marja'", oo ah heerka ugu sarreeya ee culimada Shiicada, looguna talagalay inuu noqdo shuruudda jagadan. Koritaankiisa wuxuu u baahday in dastuurka wax laga beddelo si uu ugu qalmo xilka, halka qayb ballaadhan oo culimada ka mid ahi arrintaas si cad uga muujiyeen shaki. Sidaas darteed, 37-kii sano ee xigay wuxuu ku bixiyay dhisidda beddelkii awoodda ruuxiga ahayd ee uu waayay.

Xafiiska "Hoggaamiyaha Sare" wuxuu ka kobcay xafiis yar oo maamul ilaa uu isu beddelay dowlad barbar socota tan rasmiga ah. Wuxuu sidoo kale hubiyay in Ilaalada Kacaanka (IRGC) laga beddelo maleeshiyaad dagaal una beddelaan hay'adda ugu awoodda badan siyaasadda, dhaqaalaha iyo sirdoonka dalka, isla markaana noqdaan cudud ciidan oo isaga u adeegta marka uu wajahayo mucaaradkiisa siyaasadeed.

Golaha Ilaalinta Dastuurka wuxuu sii adkeeyay awooddiisa uu ku go'aamiyo cidda loo oggolaanayo inay isu sharraxdo xilalka siyaasadeed. Golaha Sare ee Ammaanka Qarankuna wuxuu noqday goobta lagu mideeyo lana isku dubbarido istaraatiijiyadda dowladda. Hay'adaha sirdoonka ee is barbar socdaa way bateen; bulshada ayey la socdeen, isla markaana midba midka kale ayuu kormeerayay. Dhanka kale, ururrada dhaqaale ee ku xidhan hay'adaha amniga waxay ku fideen dhammaan qaybaha istaraatiijiga ah ee dhaqaalaha, sida saliidda, dhismaha, isgaadhsiinta iyo dekedaha.

Qayb kasta oo ka mid ah nidaamkan keligeed waa la garanayaa. Laakiin marka la isu geeyo, waxay sawirayaan isbeddel deggan oo nidaam kacaan ah loogu beddelayo dowlad amni. Tani waxay ahayd hawl maamul oo ka badan mid fikradeed. Hal-abuurka ugu weyn ee Khaaminaa’i wuxuu ahaa dhinaca maamulka iyo hay'adaha.

Wuxuu ku talin jiray isagoo adeegsanaya guddiyo, goleyaal iyo magacaabisyo, halkii uu ku tiirsanaan lahaa khudbado iyo madal diimeed oo keliya sidii uu sameyn jiray Khumeyni. Aad bay u yarayd inuu si toos ah ula dagaallamo xarumaha kale ee awoodda. Wuxuu taageerayaashiisa dhammaan ku beeray qaybaha nidaamka, isagoo hubiyay inaan hay'ad keli ahi noqon mid madax-bannaan oo awood u yeelata inay halis geliso xafiiskiisa.

Taasi ma aysan yarayn awoodda Hoggaamiyaha Sare, balse waxay beddeshay micnaha ku jira joogitaanka xarunta awoodda. Intaa ka dib muu bixinayn sawirka hoggaamiye amarro keliya bixiya, balse wuxuu isu beddelay guddoomiye haysta dhammaan xakamaha maamulka, kana hortaga inay hay'aduhu kala dhantaalmaan.

Halkaas ayay ku jirtaa kala duwanaanshaha ay ku dhisan tahay dhammaan arrinta dhaxalka hoggaanka. Waa qodob u baahan feejignaan gaar ah, waayo wuxuu sharraxayaa sababta beddelidda Hoggaamiyaha Sare ay uga adag tahay sida ay dad badani u maleynayaan. Khaaminaa’i wuxuu haystay awood iyo maqaam ruuxi ah, labaduna isku mid ma aha. Awooddu waa jagada lafteeda: magacaabista masuuliyiinta, hoggaaminta ciidamada qalabka sida, xakamaynta sirdoonka iyo gacan ku haynta siyaasadda dalka. Laakiin maqaamka ruuxiga ahi waa wax aan jago lagu heli karin: afartan sano oo waayo-aragnimo ah, ka badbaadidda qalalaase kasta oo dalka soo maray, xidhiidh shakhsiyeed oo gaadhaya hay'ad kasta iyo shakhsi kasta oo miisaan ku leh nidaamka, iyo in jiil dhan oo madax ahi aysan waligood aqoon hoggaamiye aan isaga ahayn. Awoodda waxaa la wareejin karaa habeen keliya gudaheed. Maqaamka ruuxiga ahse wuxuu ku yimaadaa wakhti dheer iyo maaraynta dhibaatooyinka; laguma wareejin karo amar ama go'aan. Qof kasta oo beddela Khaaminaa’i wuxuu dhaxlayaa tan koowaad, laakiin wax aad u yar ayuu ka dhaxlayaa tan labaad. Halkaas ayuu sawirku mar kale ugu laabanayaa masraxa uu ka bannaanaa kursigu.

Dhaxalka Mujtaba

Muddo labaatan sano ku dhow, Mujtaba Khaaminaa’i wuxuu ahaa mid ka mid ah ragga ugu saamaynta badan Jamhuuriyadda Islaamiga ah, isla markaana ka mid ahaa kuwa ugu muuqashada yar. Wuxuu ka dhex shaqayn jiray Ilaalada Kacaanka (IRGC), hay'adaha sirdoonka iyo xafiiska aabbihii, isagoo si taxaddar leh u hubin jiray in magaciisu ka fogaado inta badan arrimaha muuqda.

Intii aabbihii noolaa, arrintani waxay u ahayd il awood. Wuxuu lahaa saameyn aan lala xisaabtamin, natiijooyinkana saamayn ayuu ku lahaa, iyadoo aan saxiixiisa ama magaciisa lagu arkin. Hase yeeshee, hoggaamintu xaaladdan gebi ahaanba way qallibaysa. Mujtaba ma soo saari karo haybaddii iyo soo jiidashadii Khumeyni, mana abuuri karo miisaankii ruuxiga ahaa ee aabbihii, kaas oo lagu dhisay cimri dhan oo lagu soo maray qalalaase iyo imtixaano is daba joog ah.

Waxaa jira arrin kale oo nidaamku si cad u sheegi doonin: wiil aabbihii beddelaya. Taas macnaheedu waa dhaxal boqortooyo oo ka dhex dhacaya jamhuuriyad markii hore lagu aasaasay diidmada boqortooyada. Jamhuuriyadda Islaamiga ah qayb ahaan waxaa loo dhisay si looga hortago in awooddu dhiig ahaan uga gudubto qoys. Mabda'a "Wilaayat al-Faqiih" (hoggaaminta faqiiha u qalma) wuxuu ahaa jawaabtii Khumeyni ee qarnigii ay hoggaamiyeyaal badan oo gobolka ahi awoodda ugu wareejiyeen carruurtooda. Maantana waxaa la doonayaa in hay'addii uu Khaaminaa’i dhisay si ay mabda'aas u metesho ay qariso isburinta u muuqata ee mabda'aas laftiisa. Waxaa suuragal ah in maqnaanshaha Mujtaba ee aaska uu qayb ka ahaa dadaal lagu doonayay inaan caleemo-saarkiisu u muuqan mid aad u cad.

Sidaas awgeed, waxay u badan tahay inuu taliyo isagoo adeegsanaya hay'adaha, halkii uu ka talin lahaa meel ka sarreysa hay'adahaas. Taasi waa jihadii mashruuca aabbihii tan iyo bilowgiisii. Hoggaamiye aan ku tiirsanaan karin awood shakhsiyadeed wuxuu khasab ku noqonayaa inuu ku tiirsanaado hay'adda. Hay'addaasina waa tii uu Khaaminaa’i 37 sano ku bixiyay xoojinteeda si ay ugu diyaar garowdo doorkan.

Su'aasha dhabta ahi waligeed ma ahayn in Mujtaba loo magacaabi karo Hoggaamiyaha Sare, maxaa yeelay hababka sharciyeed ee taas lagu samaynayo waa qaybta ugu fudud. Su'aashu waxay tahay: dalagii uu Khaaminaa’i beeray ma bislaaday si uu u buuxiyo booska uu ka tagayo maqaamka ruuxiga ah ee Mujtaba uusan lahayn? Waxaa jira waxyaabo sabab u ah in la rumaysto inay taasi suuragal noqon karto.

Fikradda ah in geerida Hoggaamiyaha Sare ay abuureyso bannaan weyn waxay ka saxnayd sannadkii 1989-kii marka loo eego maanta. Markii Khumeyni dhintay, hay'adaha dawladdu weli curdin bay ahaayeen. Ilaalada Kacaanku weli ma noqon boqortooyo siyaasadeed iyo dhaqaale. Xafiiska Hoggaamiyaha Sare wuxuu ahaa mid kooban. Golaha Sare ee Ammaanka Qarankuna miisaan weyn ma lahayn. Mujtabase wuxuu dhaxlayaa qaab-dhismeed aad uga cufan, kana adag in la dhaqaajiyo. Xafiiska Hoggaamiyaha Sare weli wuxuu joogaa meesha ugu sarraysa, laakiin mar dambe keligii ma maamuli doono. Ilaalada Kacaanku waxay gacanta ku hayaan amniga, barnaamijka gantaallada, warshadaha istaraatiijiga ah iyo qayb weyn oo dhaqaalaha ah. Golaha Sare ee Ammaanka Qaranku wuxuu isku dubbaridaa dhammaan hawlahaas. Baarlamaanka, Golaha Ilaalinta Dastuurka, Golaha Ogaanshaha Danaha Qaranka, garsoorka iyo hay'adaha sirdoonku dhammaantood waxay maamulaan hay'ado waaweyn oo leh awood ay ku dhaqaaqaan. Ma jirto hal hay'ad oo si buuxda u madax-bannaan, sidoo kalena ma jirto hay'ad awood u leh inay kuwa kale wada liqdo. Doorka Hoggaamiyaha Sare wuxuu sii noqonayaa mid u dhow garqaade isku haya hay'adaha kala duwan, halkii uu mid kasta si toos ah amar ugu siin lahaa.

Qaabkan ayaa durba muuqday ka dib dagaalkii 2026-ka ee u dhexeeyay Iiraan, Maraykanka iyo Israa'iil. Go'aannada waaweyn waxay u ekaayeen kuwo ay soo saareen guddi wada shaqaynaya, halkii ay ka ahaan lahaayeen amar ka yimid hal qof. Madaxweynaha Masoud Pezeshkian wuxuu diiradda saaray soo kabashada dhaqaalaha. Wasiirka Arrimaha Dibadda Cabbaas Araghchi wuxuu hoggaaminayay wada-hadallada Washington. Guddoomiyaha Baarlamaanka Maxamed Baqir Qaalibaaf wuxuu maamulayay dib-u-dhiska. Golaha Sare ee Ammaanka Qarankuna wuxuu isku dubbaridayay dhammaan hawlahaas. Waxyaabahaasi kamay qaadin awoodda xafiiska Hoggaamiyaha Sare; keliya waxay qaybiyeen shaqada. Qaabkani wuxuu ku habboon yahay hoggaamiye dhaxlay awoodda, balse weli u baahan inuu kasbado miisaanka iyo haybadda. Marka guddigu guulaysto, nidaamka ayaa guusha wada qaata. Marka uu fashilmana, masuuliyadda waxaa qaada hay'ad ka hooseysa. Qof ku jira booska Mujtaba, tani ma aha cillad ku jirta nidaamka; waa ujeeddada nidaamka laftiisa.

Isla caqliyaddan ayaa maanta hagaysaa siyaasadda dibadda ee Iiraan si ka badan dareen kasta oo kacaan. Doodaha ka socda Tehraan ee ku aaddan sida loola macaamilayo Washington waxay inta badan ku saabsan yihiin shuruudaha heshiiska, ee ma aha iska hor imaatin u dhexeeya dhexdhexaadiyayaal iyo kuwo aragti adag sita. Ku dhowaad cidina ma rabto xidhiidh caadi ah oo aan shuruud lahayn. Sidoo kale ku dhowaad cidina ma rabto dagaal kale. Khilaafku wuxuu ku saabsan yahay inta cunaqabataynta laga khafiifinayo, shuruudaha lagu samaynayo iyo qiimaha uu nidaamku ku bixinayo. Sidaas darteed, heshiis kasta waxaa loo fulinayaa si tartiib tartiib ah, marxalad-marxalad, iyadoo had iyo jeer la ilaalinayo suurtagalnimada dib loogu noqon karo. Taasi ma aha calaamad daciifnimo. Waxay ka dhalatay isu-dheellitirkii uu Khaaminaa’i dhisay, kaas oo abaalmariya taxaddarka, ciqaabayana tallaabooyinka halista badan.

Kuwa beddelaya ma dhaxlayaan oo keliya siyaasad dibadeed; waxay sidoo kale dhaxlayaan aalad go'aan-qaadasho oo si gaar ah loogu dhisay in la yareeyo khataraha jira ee halis gelin kara jiritaanka nidaamka, laguna dhaqaaqo si tartiib ah oo dhinac-dhinac ah, halkii la qaadi lahaa tallaabooyin waaweyn oo hal mar ah.

Dagaalka soo socda iyo qudhunka ku hoos qarsoon

Dagaalka ugu weyn ee go'aamin doona mustaqbalka Iiraan ee Khaaminaa’i ka dib kama dhex dhici doono nidaamka iyo mucaaradkiisa. Ugu yaraan xilligan, iska horimaadkaas natiijadiisu waxay u muuqataa mid hore loo sii ogaa. Mucaaradku waa kala daadsan yahay, gudaha dalkana wuxuu ku leeyahay saldhig daciif ah, wuxuuna ka maqan yahay abaabulkii lagama maarmaanka u ahaa inuu si dhab ah ula tartamo dowladda.

Dhinaca kale, dagaalkii lala galay Israa'iil iyo Maraykanka—inkasta oo uu reebay dhimasho iyo burbur baaxad badan—wuxuu ka dhigay adeegsigii qasabka iyo awoodda ee dowladda mid ka xoog badan sidii hore. Aaska waxaa loo soo agaasimay si uu qodobkan u caddeeyo, waxaana xadkaas gudihiisa uu sheegayay xaqiiqda.

Laakiin dagaalka dhabta ahi wuxuu ka dhex socdaa nidaamka laftiisa, wuxuuna ku saabsan yahay qaabka uu nidaamku mustaqbalka isu qaabayn doono. Markii ugu horreysay tan iyo 1979-kii, su'aasha ugu weyn ee ka taagan Tehraan ma aha mid kacaan ku saabsan; waa su'aal maamul iyo awood-qaybsi ah: Intee in le'eg oo awood ah ayaa ku hadhaysa gacanta Hoggaamiyaha Sare? Intee ayaa u wareegaysa Ilaalada Kacaanka (IRGC)? Intee ayaa gaadhaysa hay'adaha la soo doorto? Intee ayaa u sii gudbaysa hay'adda amniga iyo maamulka oo sii fidaysa kana shaqaynaysa hoosta dhammaan hay'adaha kale?

Afar kooxood ayaa go'aamin doona halka uu nidaamku u jihaysan doono. Kooxahani mararka qaarkood way iska hor yimaadaan, balse inta badan way is dhexgalaan. Ta koowaad, waa “Xafiiska Hoggaamiyaha Sare”, oo ah goobta dabiiciga ah ee Mujtaba. Ujeeddadiisu waa inuu ilaaliyo sarreynta Hoggaamiyaha Sare, kana fogaado isbeddello lama filaan ah oo nidaamka gilgila.

Ta labaad, waa “Ilaalada Kacaanka”. Maanta waxay ka badan yihiin ciidan. Waxay isku mar yihiin xisbi siyaasadeed, hay'ad sirdoon, boqortooyo ganacsi iyo dabaqad bulsho oo awood leh. Waxay taageeri doonaan Mujtaba inta uu ilaalinayo hantidooda, saamayntooda gobolka iyo maqaamkooda. Laakiin maalinta uu taas joojiyo, taageeradooduna way dhammaan kartaa. Daacadnimadoodu ma aha adeecid indho la'aan ah; waa heshiis dano ku dhisan. Kala duwanaanshahan ayaa laga yaabaa inuu noqdo farqiga ugu weyn sannadaha soo socda.

Ta saddexaad, waa farsamayaqaannada maamulka, kuwaas oo Maxamed Baqir Qaalibaaf uu tusaale u yahay. Sharciyaddooda kama timaaddo daacadnimo fikradeed ama hal-ku-dhegyo kacaan; waxay ka timaaddaa awoodda ay u leeyihiin inay wax dhisaan, maamulaan oo natiijo keenaan.

Tan afraad, waa pragmatist-yada ku xeeran Masoud Pezeshkian. Sida ay qabaan, ma doonayaan inay burburiyaan Jamhuuriyadda Islaamiga ah, inkastoo mucaaradkoodu sidaas ku eedeeyo. Waxay rumaysan yihiin in sii jiritaanka nidaamku ku xidhan yahay dib-u-soo-kabashada dhaqaalaha, khafiifinta cunaqabataynta iyo yaraynta iska hor imaadyada. Khilaafkoodu wuxuu ku salaysan yahay habka, ee ma aha jiritaanka nidaamka. Waa is-afgaradkan guud ee ku saabsan ilaalinta nidaamka waxa ka dhigay Jamhuuriyadda Islaamiga ah mid ka adkaysi badan sidii ay filayeen falanqeeyayaal badan oo dibadda jooga. Isla sababtaas awgeed, waxay aad u adkaynaysaa in isbeddel dhab ah uu ka yimaado gudaha nidaamka.

Si kastaba ha ahaatee, adkaysiga hay'aduhu ma daweynayo waxa uu Khaaminaa’i ka tagay. Halkan ayay guushii muuqaalka ahayd ee aasku ku dhacaysaa xaqiiqada dalka uu nidaamku dhab ahaan xukumo. Khaaminaa’i wuxuu dhisay dowlad awood u leh inay nuugto jugaha dibadda, xitaa geerida ninkii nidaamkaas dhisay. Se muddadii 37-ka sano ahayd ee uu talinayay, ma uusan xallin qudhunkii iyo dhibaatooyinkii ku ururay xukunkiisa, kuwaas oo qaar badan si toos ah uga dhashay doorashooyinkiisa. Waxaa ka mid ah: Maamul-xumo dhaqaale oo sannadba sannadka ka dambeeya sii ururaysay. Musuqmaasuq meel kasta ka muuqda. Hay'ad amni oo liqday qayb weyn oo dhaqaalaha ah, iyadoo aan cid codbixin lagu beddeli karo kula xisaabtamin. Cunaqabatayn ka dhalatay siyaasaddiisa dibadda. Wabiyo qallalay iyo kayd biyood madhay. Jiil waxbartay oo himilo leh, balse saf ugu jira sidii ay dalka uga haajiri lahaayeen.

Midkoodna ma baaba'ayo sababtoo ah xil-wareejintu si habsami leh ayay u dhacday. Dhab ahaantii, saamaynta dhibaatooyinkaas waxay noqon kartaa mid ka sii xanuun badan hadda, maadaama aanu jirin hoggaamiye leh haybad shakhsiyadeed oo nuugi kara cadhada shacabku markay kacdo. Aasku wuxuu caddeeyay in dowladdu weli awood u leedahay inay waddooyinka buuxiso, telefishannadana gacanta ku hayso. Se waxba uma qaban malaayiinta reer Iiraan ee arkaya heerka noloshooda oo sii xumaanaysa. Xitaa dadka nidaamka u janjeedha ayaa arrintan qirtay.

Iyadoo aan weli baroordiiqdu dhammaan, waxay bilaabeen inay ku dhawaaqaan in hawsha ugu weyn ee hoggaanka cusub ay tahay dhaqaalaha. Awoodda cabsi-gelinta iyo gantaalladu ma dabooli karaan dhaqaale burburay weligood. Shaqadii Khaaminaa’i waxay ahayd inuu dhiso hay'ado sii noolayn kara Jamhuuriyadda. Imtixaanka Mujtabase wuxuu noqonayaa in isla hay'adahaasi awood u yeeshaan inay si dhab ah u maamulaan dalka, sababtoo ah sii jiritaanka iyo maamul wanaaggu isku wax ma aha. Farqiga u dhexeeya labadan ayaa noqon doona goobta ay siyaasadda Iiraan ku wareegi doonto tobanka sano ee soo socda.

Maxaa xiga?

Taariikhdu kuma socoto qoraal horay loo diyaariyay, balse saddex waddo ayaa u muuqda kuwo suuragal ah, dhammaantoodna waxay ku dhex jiraan mashruucii dheeraa ee Khaaminaa’i: dhisidda dawlad ka badan dhisidda kacaan.

Waddada koowaad: sii-jiritaan taxaddar leh. Waddada ugu badan ee la filan karo waa sii-jiritaan taxaddar leh. Mujtaba wuxuu ku talin doonaa isaga oo adeegsanaya hay’adihii aabbihii, halkii uu isku dayi lahaa inuu iyaga ku hoos geeyo shakhsiyaddiisa. Xafiiska Hoggaamiyaha Sare wuxuu dhex-dhexaadin doonaa kooxaha kala duwan. Ilaalada Kacaanku waxay sii haysan doonaan mudnaantooda iyaga oo aan si cad u qabsan talada siyaasadda. Isbeddelladu waxay ahaan doonaan kuwo xaddidan, diblomaasiyadda Washington-na si tartiib tartiib ah ayey u socon doontaa, halka xidhiidhka Khaliijku uu sii kululaan doono si aayar ah. Iiraan waxay ahaan doontaa mucaarad Mareykan, balse waxay ka doorbidi doontaa khilaaf la xakameyn karo halkii ay ka geli lahayd iska hor imaad furan. Marka la eego xaaladdan, qalabkii iyo hay’adihii uu dhisay Khaaminaa’i waxay gudan doonaan shaqadooda, Jamhuuriyadduna waxay noqon doontaa mid ka yar ku tiirsanaanta hal nin.

Waddada labaad: adkaynta dawladda amniga. Waddada labaad waxay furmi kartaa haddii diblomaasiyaddu fashilanto ama gobolku mar kale ololo. Hay’adaha amnigu waxay heli doonaan saameyn dheeraad ah, Ilaalada Kacaankuna waxay sii ballaadhin doonaan gacan ku haynta dhaqaalaha iyo siyaasadda dibadda. Meesha yar ee ka hadhay siyaasadda gudaha cidhiidhi bay sii geli doontaa, waxaana sii xoogaysan doona iska hor imaadka Israa’iil iyo Reer Galbeedka. Xitaa waddadani waxay ka badan tahay taaba-qaad marka loo eego jabin ama isbeddel weyn: ma jiri doonto soo laabashada xamaasaddii kacaanka, balse waxaa jiri doona nuqul ka adag, kana adag isla dawladda amniga.

Waddada saddexaad: leexasho Teknoqaraadi ah. Waana ta ugu yar ee suuragalka ah, waa leexasho tartiib ah oo xanuunka dhaqaale oo sii socdaa ku qasbi karo hay’adaha amniga inay rumaystaan caadiyeynta xidhiidhada iyo isdhexgalka gobolku ay u adeegayaan badbaadada nidaamka si ka badan iska hor imaad joogto ah. Tani ma noqon doonto isbeddel dimuqraadi ah, mana soo afjari doonto Jamhuuriyadda Islaamiga ah. Waxay noqon doontaa dawlad horumarineed oo keli-talis ah: cadaadis leh, fikrad ahaan adag, balse si sii kordhaysa ay u hagayaan baahiyaha dhaqaalaha halkii ay ka ahaan lahayd hammiga kacaanka. Yaabka arrintuna waa in waddadani lafteedu ay daacad u sii ahaan doonto mashruucii Khaaminaa’i, kaas oo mar walba mudnaanta siin jiray xoogga dawladda ka hor daahirnimada mabda’a.

Hal khad oo kala qaybiya ayaa dhex mari kara saddexdan waddo. Khaaminaa’i wuxuu isku darsaday awood iyo maqaam ruuxi ah. Qofka beddelaya se wuxuu helayaa oo keliya awoodda. Awooddu waxay ku socotaa jagooyin iyo dastuurro, halka maqaamka ruuxiga ahi uu ku dhismo wakhti, maaraynta dhibaatooyinka, iyo aqbalaad bulsho oo aan habeen keliya lagu heli karin ama dhiig lagu dhaxli karin. Mujtaba waxaa laga yaabaa inuu madax ka noqdo Jamhuuriyaddii Islaamiga ahayd ee ugu awoodda badnayd tan iyo 1979-kii, hase yeeshee wuxuu yeelan doonaa qayb aad u yar oo ka mid ah miisaankii aabbihii. Su’aashu waxay tahay: ma si tartiib ah ayuu u kasban doonaa inta ka dhiman, mise nidaamku wuxuu ku dambayn doonaa xukun ay maamulaan guddiyo, iyadoo dusha sare uu joogo hoggaamiye astaan uun ah? Taasi waa sheekada wejiga xiga.

Dunida dibaddeedu waxay Khaaminaa’i ku xusuusan doontaa colaaddiisii Mareykanka, saamayntiisii ku fidsanayd gobolka, iyo diidmada uu diiday in Jamhuuriyaddu jilciso gacan-ku-haynteeda. Balse xaqiiqda ugu sii jiri doonta waa mid ka deggan, kana muhiimsan. Khumeyni wuxuu aasaasay kacaan; Khaaminaa’ina wuxuu u beddelay dawlad awood u leh inay isaga aasto oo sii socoto. Ujeeddada aaskuna taas ayay ahayd: inuu noqdo bandhiggii ugu horreeyay ee caddeeya in qalabkii dawladdu uu sii jiro ka dib geerida ninkii naqshadeeyay.

Laakiin bandhiggaasi wuxuu ahaa mid aan dhammaystirnayn, qof kasta oo daawadayna wuu garanayay arrintaas. Nidaamku wuxuu buuxiyay waddooyinka, wuxuu xukumay shaashadaha, wuxuuna siyaabo kala duwan u sheegay inuu weli taagan yahay. Hase yeeshee farriintiisii aan ula jeedka ahayni waxa ay ahayd midda ugu adag in la illoobo. Waxaa laga yaabaa inuu weli taagan yahay nidaamku, balse mar dambe ma cadda waxa dhab ahaantii tiirinaya: hoggaamiyaha cusub, xusuusta hoggaamiyihii hore, mise aaladda amniga ee maamulaysa maalinta oo dhan kana tagay kursigii dhaxalaha oo wadhan masraxa?