Imaaraadka Carabta oo ka baxaya OPEC iyo OPEC+ xilli suuqyada tamartu ay wajahaan qalalaase

Imaaraadka Carabta ayaa maanta ku dhawaaqay inuu ka baxayo xubinimada Ururka Dalalka Dhoofiya Batroolka ee OPEC, laga bilaabo bisha May ee soo socota, sidoo kalena uu ka baxayo OPEC+ oo ay ku jiraan xubno kale oo ka baxsan ururka, kuwaas oo ay ugu horreeyo Ruushku.

Wakaaladda Wararka Imaaraadka ee WAM ayaa sheegtay in go’aanku ku yimid “iyadoo laga duulayo dantayda qaran iyo daboolidda baahiyaha degdegga ah ee suuqa.” Hase yeeshee, wargeyska Wall Street Journal ayaa bilowgii bishii Maarso ee la soo dhaafay ka hadlay niyad Imaaraadku u qabay inuu ka baxo ururka, sababo la xidhiidha khilaafaad kala dhexeeya Sucuudiga oo ku saabsan dagaalka Yemen, tartanka maalgashi ee u dhexeeya labada dal, iyo sidoo kale khilaafaad ku saabsan heerarka wax-soo-saarka iyo qoondada dhoofinta. Si kastaba ha ahaatee, warbaahin labada dal ayaa xilligaas degdeg u beenisay warka, iyagoo xiganaya ilo aan magacyadooda la sheegin.

Ku dhawaaqistan cusubi waxay timid xilli dagaalka Mareykanka iyo Israa’iil ay ku hayaan Iiraan uu sababay qalalaase xooggan oo ku yimid sahayda tamarta caalamka. Imaaraadka ayaa la kulmay weerarro soo noqnoqday oo Iiraan ku qaadday gantaallo iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, waxaa intaas dheer xidhitaanka Marinka Hormuz, oo ah marin-badeed ay maraan ku dhowaad shan-meelood meel sahayda caalamka ee saliidda qaydhiinka ah iyo gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah. Arrintani waxay si toos ah u saamaysay awoodda Imaaraadka ee dhoofinta saliidda.

Wasiirka Tamarta ee Imaaraadka ayaa maanta sheegay in ka bixitaanka OPEC uu dalkiisa siin doono dabacsanaan dheeraad ah. Dhanka kale, warbixinno hore ayaa tibaaxay in Imaaraadku la kulmay cadaadis laga yaabo inay dhashay tallaabadan u dambeysay. Mareykanka ayaa hore uga dalbaday in la sameeyo khad is-weydaarsi lacageed, “Currency Swap Line”, si loo sugo helitaanka doollar ku filan oo lagu wajaho cadaadiska dhaqaale ee ka dhashay dagaalka Iiraan. Imaaraadkuna wuxuu si dadban u muujiyay suurtagalnimada inuu isticmaalo yuan-ka Shiinaha si loogu qiimeeyo dhoofintiisa, haddii cadaadisku sii socdo.

Imaaraadka Carabta wuxuu xubin ka ahaa OPEC tan iyo sanadkii 1967, isago ku biiray toddoba sano kadib markii la aasaasay ururka, kaas oo ujeeddadiisu ahayd “in la isku dubbarido lana mideeyo siyaasadaha batroolka ee dalalka xubnaha ka ah, lana xaqiijiyo xasilloonida suuqyada saliidda si macaamiisha loogu helo sahay saliid oo wax-ku-ool ah, dhaqaale ahaan macquul ah, joogto ahna”

Xubnaha OPEC waxay la socdaan suuqa, waxayna si wadajir ah u go’aamiyaan in wax-soo-saarka saliidda la kordhiyo ama la dhimo, si loo ilaaliyo qiimaha loona abuuro dheelitir u dhexeeya sahayda iyo baahida.

Ururku wuxuu markii dambe noqday mid ka mid ah tiirarka nidaamka batrool-doollarka, taas oo ay sabab u ahayd ballanqaadkii Sucuudigu tan iyo 1970-meeyadii ee ahaa in dhoofintiisa saliidda lagu qiimeeyo doollarka. Hase yeeshee, falanqayno dhowaan soo baxay ayaa tilmaamay in nidaamka batrool-doollarku hadda halis ku jiro, sababo la xidhiidha u janjeedhka Sucuudiga ee ku aaddan kala-duwidda lacagaha lagu qiimeeyo dhoofinta.

Sida ku cad liiska hadda ee OPEC, ururku wuxuu ka kooban yahay 12 dal oo xubno ka ah, kuwaas oo kala ah: Aljeeriya, Jamhuuriyadda Congo, Guinea-da Dhulbaraha, Gabon, Iiraan, Ciraaq, Kuwait, Liibiya, Nayjeeriya, Sucuudiga, Imaaraadka Carabta iyo Venezuela. Haddii ka bixitaanka Imaaraadka Carabta uu dhaqan galo bisha May, tirada xubnaha ururka waxay hoos ugu dhici doontaa 11 dal.