Guurtida Somaliland: Goleha aan Weligii la Dooran ee Baajiya Doorashooyinka Somaliland

Golaha Guurtida Somaliland ayaa mar kale ansixiyey muddo-kordhin 27 bilood ah oo loo sameeyey Golaha Wakiillada iyo goleyaasha deegaanka, taas oo dib u dhigtay doorashooyinkii qorshaysnaa in la qabto dhammaadka bisha May 2026.

Go’aankan ayaa yimid xilli maalmihii u dambeeyey si weyn loo hadal hayey suurtagalnimada dib-u-dhac ku yimaadda doorashooyinka, ka dib markii xukuumaddu sheegtay in la magacaabay guddi farsamo oo ka talo bixiya jadwalka doorashooyinka Golaha Wakiillada iyo goleyaasha deegaanka.

Komishanka Doorashooyinka Qaranka ayaa bishii Febraayo hore u sheegay in aan doorashooyinkaas lagu qaban karin 31-ka May 2026. Komishanku wuxuu sababaha dib-u-dhaca ku sheegay xaalado amni, caqabado farsamo iyo saamaynta abaaraha, isaga oo dalbaday muddo-kordhin 10 bilood ah.

Hase yeeshee, Golaha Guurtida ayaa ka gudbay muddadii uu Komishanku soo jeediyey, wuxuuna ansixiyey muddo-kordhin gaadhaysa 27 bilood, arrintaas oo mar kale dib u furtay doodda ku saabsan soo noqnoqoshada muddo-kordhinnada iyo saamaynta ay ku leeyihiin hannaanka dimuqraadiyadeed ee Somaliland.

Madaxweyne Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi Cirro ayaa, khudbaddiisii sannadlaha ahayd, kaga hadlay caqabadaha la xidhiidha dib-u-dhaca doorashooyinka, isaga oo qiray in doorasho dib u dhacdaa ay saamayn taban ku yeelan karto dimuqraadiyadda, xasilloonida siyaasadeed iyo sumcadda caalamiga ah ee Somaliland.

Madaxweynuhu wuxuu sheegay in xukuumaddiisu dadaal ku bixisay sidii doorashooyinka loogu qaban lahaa waqtigii loo muddeeyey, balse wuxuu tilmaamay in arrimaha farsamo ee la xidhiidha diyaarinta iyo qabsoomidda doorashooyinka ay mas’uuliyaddeeda leeyihiin hay’adaha doorashada, gaar ahaan Komishanka Doorashooyinka Qaranka. Wuxuu intaas ku daray in talooyinka farsamo ee Komishanku soo jeediyo loo baahan yahay in la tixgeliyo, maadaama ay yihiin hay’adda sharci ahaan u xil-saaran maamulka doorashooyinka.

Muddo-kordhintan cusub ayaa dib u soo noolaysay dood muddo dheer ka taagnayd doorka Golaha Guurtida Somaliland. Su’aasha ugu weyn ee mar kale la is weydiinayo ayaa ah in Guurtidu weli tahay gole ilaalinaya xasilloonida, dhaqanka iyo dhexdhexaadinta khilaafaadka, iyo in ay isu beddeshay hay’ad sharciyaysa muddo-dhaafka hay’adaha la doorto.

Dastuurka Somaliland wuxuu Golaha Guurtida ka dhigayaa aqalka labaad ee Baarlamaanka, isaga oo u xilsaaraya arrimaha diinta, dhaqanka, nabadaynta iyo ilaalinta xasilloonida bulshada. Sidoo kale, dastuurku wuxuu dhigayaa in xubnaha Guurtida lagu doorto hannaan sharci qeexo, muddo-xileedkooduna yahay lix sano. Hase yeeshee, tan iyo markii la dhisay Golaha Guurtida, xubnihiisa si toos ah ugama qaybgelin doorasho dadweyne, arrintaas oo sii xoojinaysa doodda ku saabsan sharciyadda golaha iyo kaalinta uu maanta ka ciyaaro nidaamka siyaasadeed ee Somaliland.

Taariikh ahaan, Golaha Guurtida Somaliland wuxuu ka soo billaamay kaalintii odayaasha dhaqanku ku lahaayeen nabadaynta Somaliland. Shirkii Boorama ee 1993-kii ayaa noqday marxalad muhiim ah oo lagu dhisay hay’adaha siyaasadeed ee Somaliland, waxaana Axdigii Qaranka ee halkaas lagu ansixiyey uu dhidibada u taagay qaab-dhismeed dawladnimo oo ay ka mid ahaayeen Golaha Wakiillada iyo Golaha Guurtida.

Xilligaas, Guurtidu waxay lahayd door muuqda oo lagu dejinayo colaadaha, lagu dhisayo kalsoonida beelaha, laguna xoojinayo nidaamka dawladnimo ee markaas curdinka ahaa. Golaha ayaa loo arkayey hay’ad dhaqameed iyo siyaasadeed oo isku xidha nabadda bulshada iyo maamulka cusub ee dalka ka hanaqaadayey.

Hase yeeshee, kaalintii nabadaynta ee Guurtida ayaa sannadihii dambe si muuqata hoos ugu dhacday, halka shaqada ugu badan ee goluhu ku caan baxay ay noqotay ansixinta muddo-kordhinnada. Xubnaha Guurtida, oo markii hore lagu soo xulay hab beeleed sannadkii 1993-kii, weligood laguma cusboonaysiin doorasho dadweyne, inkasta oo dastuurku dhigayo in golaha la doorto muddo-xileedkiisuna yahay lix sano.

Muddo ka badan soddonka ka sanno ee uu goluhu jiray, xubnihiisa waxaa marar badan loo kordhiyey xilka, iyadoo sabab looga dhigay muranno doorasho, caqabado sharci, duruufo siyaasadeed iyo xaalado amni. Arrintaas ayaa sii xoojisay dhaliilaha loo jeediyo golaha, gaar ahaan kuwa la xidhiidha sharciyaddiisa, matalaaddiisa iyo isla xisaabtankiisa.

Sidoo kale, xubno badan oo ka tirsanaa golihii asalka ahaa ayaa geeriyooday, kuraastoodana waxaa inta badan lagu buuxiyey hab beeleed ama qoys. Tani waxay sii kordhisay doodda ku saabsan in Golaha Guurtidu weli leeyahay miisaankii siyaasadeed ee uu lahaa xilligii la aas-aasay, iyo in uu maanta u baahan yahay dib-u-habayn qoto dheer oo waafaqsan nidaamka dimuqraadiyadeed ee Somaliland ku faanto.

Somaliland ayaa muddo dheer ku faani jirtay qabashada doorashooyin tartan hufan ku dhisan iyo xil-wareejinno nabad ah, kuwaas oo qayb muhiim ah ka ahaa sumcadda ay ku kasbatay gudaha gobolka iyo dadaalka ay ugu jirto aqoonsi caalami ah. Hannaankaas doorashooyinka ayaa muddo badan loo arkayey tiir ka mid ah sheegashada Somaliland ee ah inay dhistay nidaam dawladnimo oo ka duwan deegaanno badan oo gobolka ah.

Hase yeeshee, soo noqnoqoshada muddo-kordhinnada ayaa dhaawac ku keenaysa kalsoonida shacabka iyo saadaalintii hannaanka doorashooyinka. Dib-u-dhacyada joogtada ahi waxay abuureen walaac ku saabsan in jadwalka doorashooyinku noqdo mid ku xidhan dano siyaasadeed oo soo noqnoqda, halkii uu ahaan lahaa hannaan sharci ah oo si joogto ah u shaqeeya.

Xisbiyada siyaasadda Somaliland ayaa inta badan ololayaasha doorashada ku gala ballanqaadyo ah in aanay aqbali doonin muddo-kordhin iyo dib-u-dhac doorasho. Si kastaba ha ahaatee, marka ay talada qabtaan, waxay marar badan wajahaan isla duruufihii iyo go’aannadii ay hore u dhaliili jireen, taas oo sii xoojisay aragtida ah in muddo-kordhintu noqotay qayb ka mid ah dhaqanka siyaasadeed ee Somaliland.

Muddo-kordhinta 27-ka bilood ah ee hadda la ansixiyey ma aha oo keliya dib-u-dhac ku yimid doorashooyinka Golaha Wakiillada iyo goleyaasha deegaanka. Waxay sidoo kale noqotay imtixaan cusub oo muujinaya sida Somaliland uga jawaabayso su’aasha la xidhiidha awoodda hay’adaha aan si toos ah loo dooran, gaar ahaan Golaha Guurtida.

Doodda ugu weyn ayaa ah in Somaliland diyaar u tahay inay xad sharci iyo siyaasadeed u samayso awoodda Guurtida, isla markaana ay kala saarto kaalintii dhaqanka iyo nabadaynta ee goluhu markii hore ku dhisnaa, iyo baahida maanta loo qabo nidaam dastuuri ah oo doorashooyinkiisu ku qabsoomaan waqtigooda.

Haddii aan dib-u-habayn cad lagu samayn Golaha Guurtida, waxaa sii xoogaysan karta dhaliisha ah in hay’addii markii hore loo dhisay nabadaynta, dhexdhexaadinta beelaha iyo dhisadda xasilloonida ay isu beddeshay astaanta ugu weyn ee curyaaminta dimiqraadiyadda Somaliland.